یادداشتی درباره ی عباس کیارستمی در قم سینما

سید محمدباقر برقعی مدرس* / قم سینما؛ پس از اعلام خبر درگذشت عباس کیارستمی اظهار نظرهای مختلف دربارهی پرآوازهترین کارگردان تاریخ سینمای ایران در رسانههای مختلف و شبکههای اجتماعی منتشر شد. برخی به ستایش آثار او پرداختند و برخی نیز او و آثارش را ضد ملی خواندند و حتی به نقد بسنده نکرده و با وجود این که دست وی از دنیا کوتاه گردیده، کینه ورزانه بر وی تاختند و با فحاشی و توهین و ناسزا همهی مرزهای اخلاق و انسانیت را زیر پا گذاشتند. در این میان حتی برخی وی را متهم به وطن فروشی کردند. بر اساس آموزه های دینی و اخلاقی، توهین به شخص وفات یافته ای که تازه درگذشته است و دستش از دنیا کوتاه شده با هیچ قاعده ی اخلاقی در سراسر جهان هماهنگی ندارد. ای کاش برخی افراد مغرض که دم از اسلامیت می زنند کمی منصفانه تر به قضایا نگاه می کردند. کیارستمی خدمات بسیاری به رشد و اعتلای سینمای ایران در جهان کرده است. واقعیت مهمی که وجود دارد این است که کیارستمی سیاسی نبود. متاسفانه برخی تلاش می کنند مرگ وی را سیاسی کنند. لطفا مرگ افراد را سیاسی نکنید! ای کاش می شد کمی مشی بزرگان را مرور کنیم شاید روشنگر باشد.

بدون اغراق اگر امثال شهید آوینی نبودند خیلی ها حتی اصلا فهم نقد کیارستمی را هم پیدا نمی کردند. شهید آوینی در زمان حیات خویش گرچه منتقد آثار کیارستمی بود اما نقل قولهای محترمانه ای درباره ی او دارد و حتی گاهی به تمجید از او نیز پرداخته است. مثلا در یکی از نقدهای تند و تیز خود، درباره ی کیارستمی چنین می گوید:

“آنچه که کار آقای کیارستمی را از دیگران تمایز میبخشد، ذکاوت روشنفکرانه ایشان در انتخاب مضامین است.”

برخی منتقدان دیگر هم هستند که به پیروی از شهید آوینی از منتقدین مرحوم کیارستمی بودند. بدون شک یکی از تلخ ترین منتقدان مرحوم کیارستمی مسعود فراستی بوده و هست. با این وجود نوع نگاه و اظهار نظر مسعود فراستی درباره ی کیارستمی با توهین ها و تخریبهای صورت گرفته در این چند روز بسیار متفاوت است. وی در مقاطعی صریحا اعلام می کند کیارستمی وطن فروش نبود:

“کیارستمی تنها فیلمساز جشنواره ای ما بود که لیاقت نقد داشت و برای جایزه جشنواره ها، وطن نمیفروخت، خودش را هم نمیفروخت…”

آنچه مسلم است اینکه بت سازی از هر شخصیت زمینی و بری دانستن او از خطا و اشتباه مردود است. چه شهید آوینی باشد چه مرحوم کیارستمی و چه هر شخصیت زمینی دیگر… العصمت لاهلها…

با این وجود متاسفانه رویکرد برخی افراد درقبال درگذشت کیارستمی را چیزی غیر از سیاسی کاری نمی توان دانست. با وجود نقل قولهایی که از شهید آوینی و فراستی منتشر گردیده است و نشان می داد این دو چه احترامی برای کیارستمی قائل بودند، اما متاسفانه برخی نقد آثار یک فرد را با توهین و سیاسی کاری اشتباه گرفته اند. اگر اندک دانشی باشد به جای تمسخر و توهین به نقد آثار فرد باید پرداخته شود. این توهین ها از ما که دم از اسلام می زنیم بسیار عجیب تر و تاسفبار تر است!!!

همانطور که خواندید شهید آوینی و امثال فراستی که خود را ادامه دهنده ی راه شهید آوینی می داند، کیارستمی را وطن فروش نمی دانند. علاوه بر این، حقیقت را از مشی خود کیارستمی هم می توان به وضوح فهمید. به عنوان مثال کیارستمی در نامه ای به بهمن قبادی به شکلی کاملا روشن تفاوت نگاه خود را با نوع نگاه فیلم سازانی همانند بهمن قبادی روشن می سازد:

“اگر منظور از فیلمهای اجتماعی، فیلمهای سیاسی است باید بگویم من از آن پرهیز میکنم. برای اینکه فیلمهای سیاسی تاریخ مصرف مشخصی دارند. به اعتقاد من هنر باید مقداری خودش را از مقوله سیاست جدا نگه دارد. ولی هر فیلمی که شما بسازید و فیلم خوبی باشد، به هر حال راجع به انسان امروز است. انسان هم یک موجود اجتماعی است. راستش من فیلمهای شعارگونه را دوست نمیدارم. فکر میکنم در شأن هنر نیست.”

بنابراین نمی توان عدم واکنش کیارستمی به جریانات اجتماعی را ناشی از بی تفاوتی دانست. در حقیقت، درست یا غلط نگاه کیارستمی به سینما این است… به همین سادگی…

* دکتری زبانشناسی و منتقد سینما